نفوذ کلاغ ها


تغییر تعادل جمعیتی هر گونه در محیط می تواند دلایل زیادی داشته باشد و ناخودآگاه زندگی ما را تحت تاثیر قرار دهد. قبل از همه ما حیوانات و پرندگان در محلی که اکنون شهر می نامیم زندگی می کردند و جمعیت نسبتاً متعادلی داشتند اما اکنون در شرایط فوق العاده ای زندگی می کنند و خواهیم دید که این امر چگونه منجر به بحران های بعدی خواهد شد. رشد جمعیت آن با علیرضا هاشمی، کارشناس ارشد محیط زیست گفت وگو کرده ایم.

گونه های مختلف کلاغ ها رفتارهای متفاوتی از خود نشان می دهند و این مشکل می تواند بر تغییر جمعیت آنها در روزهای مختلف سال تأثیر بگذارد. هاشمی در این باره می‌گوید: مثلاً در اوایل پاییز شاهد مهاجرت کلاغ‌های سیاه یا زاغ‌ها به شهرها هستیم. ساکنان غالب آن در بهار و تابستان به عرض های شمالی می روند و در پاییز به کشور باز می گردند و به جمعیت کلاغ های معمولی می افزایند به طوری که به نظر می رسد جمعیت آنها بسیار افزایش یافته است.

هاشمی ادامه می دهد: این مشکل مختص کلاغ هایی نیست که به مدت طولانی مهاجرت می کنند، بلکه در کلاغ های معمولی که گاهی روزانه مهاجرت می کنند و در کوتاه مدت در طلوع و غروب خورشید مهاجرت می کنند، دیده می شود. وقتی همه این عوامل با هم ترکیب شوند، به نظر می رسد تعداد کلاغ ها به صورت تصاعدی افزایش یافته است، در حالی که افزایش علل مختلفی دارد که هر کدام باید در جای خود به دقت و علمی بررسی شوند و به هر قسمت پاسخ جداگانه داده شود.

دسترسی آسان به غذا

علیرضا هاشمی، کارشناس ارشد محیط زیست می گوید: «کلاغ ها بزرگ ترین گنجشک ها هستند و از باهوش ترین و پیچیده ترین پرندگان امروزی هستند. مدتی است که تعداد کلاغ ها در برخی شهرها افزایش یافته است و این امر دلایل مختلفی دارد. اولاً غذای طبیعی در دسترس دارند و ثانیاً هیچ دشمن طبیعی ندارند. ما در پارک قیطریه، پارک لاله و پارک ملاط ​​تهران کلاغ داریم و آنقدر پیر هستند که توانایی پرواز را از دست داده اند، اما چون غذای کافی روی زمین است و دشمنی وجود ندارد، هنوز زنده هستند. غذاهایی که مردم از غذای خود به این حیوانات می دهند یا در شهر باقی می ماند برای آنها غذای آماده محسوب می شود و حتی بدون پرواز نیز می توانند استفاده کنند.
وی می افزاید: اگر در طبیعت بکر بودند، به ناچار از بین می رفتند، بنابراین ما انسان ها بخشی از دلیل افزایش تعداد آنها هستیم.

تغییر ظاهر خانه ها و بافت شهر و روستا

هاشمی عوامل دیگر افزایش تعداد کلاغ ها در برخی شهرها را اینگونه بیان می کند: زیستگاه این پرندگان توسط انسان از بین رفته است و خشکسالی دلیل دیگر آن است. بسیاری از پارک های اطراف شهرها ویران شده اند و زیستگاه های کلاغ ها محدودتر می شود. یادمان باشد در گذشته شهرها بسیار کوچکتر بودند و ما وارد دنیای حیوانات و پرندگان مختلف شدیم و حالا می خواهیم همه آنها را حذف کنیم و فقط با خودمان بمانیم. وی می افزاید: وقتی به بافت شهری و خانه های قدیمی گذشته نگاه کنید، می بینید که بیشتر خانه ها دارای سقف شیروانی بوده اند. کبوترها، گنجشک ها، راس ها، پرستوها و پفین ها در آنجا زندگی می کردند. در حالی که تمام خانه های جدید آپارتمانی با بالکن های بسیار کوچک و تمام سقف ها شیب دار هستند. محیط زندگی همه ما بسیار تغییر کرده و زیستگاه این پرندگان بسیار کاهش یافته است. بنابراین با از بین رفتن بسیاری از این زیستگاه ها، زیستگاه این پرندگان محدود شده است و طبیعی است که به درختان مناطق شهری و پارک ها حمله کنند.

افزایش جمعیت برخی گونه ها منحصر به ایران نیست

الهاشمی درباره مورد دیگر کشورها و گونه هایی که جمعیت آنها به طور غیرعادی افزایش یافته است، می گوید: در اروپا تعداد کلاغ ها افزایش یافته و گاهی رفتارهای پرخاشگرانه از خود نشان می دادند و قبلاً چنین رکوردهایی داشتند. در بعضی جاها تعداد کلاغ های هندی زیاد شد مثلا در کشور ما این کلاغ در شهرهای جنوبی زیاد شد. در روستاها و حتی در بسیاری از مناطق حفاظت شده، زاغی بیش از حد زیاد شده است زیرا مانند قبل دشمن طبیعی ندارد. ما شاهد این اتفاقات در سایر نقاط جهان هستیم. پرندگان بسیار زیبا مانند طوطی ها ممکن است به دلیل فعالیت های انسانی تحت تأثیر تعادل جمعیت قرار گیرند. به عنوان مثال رهاسازی و ضرب و شتم تعداد زیادی از یک طوطی خاص در یک جزیره آن را به گونه ای عجیب و غریب تبدیل کرد تا جایی که نهادهای مربوطه دستور جمع آوری گونه مورد نظر را صادر کردند.

خطرات افزایش هر نوع برای محیط زیست

وقتی زندگی گونه های مختلف با انسان مخلوط می شود عواقب زیادی جایگزین آن می شود، به عنوان مثال کاکایی های دریاچه چیتگر که در بین مردم بسیار محبوب است، اگرچه شهرداری تابلوهایی نصب کرده و از مردم خواسته است که غذا ندهند، اما باز هم مردم سرو می کنند. غذا با دست این یک شمشیر دو لبه برای یک پرنده است. به عنوان مثال با توجه به اینکه معمولاً از ضایعات غذایی انسان تغذیه می کند می تواند خطراتی را تهدید کند. به همین ترتیب، با کاهش فعالیت پرندگان و کاهش ریزمغذی ها در جیره، خطراتی را تهدید می کند که حتی در اکوسیستم نیز اثرات منفی خواهد داشت و سیستم را در میان گونه های دیگر مختل می کند. در واقع، نزدیک بودن بسیار به انسان، آنها را آسیب پذیر می کند.

چه می توانیم بکنیم؟

غذا دادن به حیوانات به ویژه پرندگان در فصول سرد کشورمان نوعی ارزش و دلسوزی نسبت به سایر موجودات زنده است. به گفته بسیاری از مردم، باقیمانده هایی که دور ریخته می شود می تواند پرنده را از گرسنگی نجات دهد. فعالان محیط زیست و جانورشناسان بارها هشدار داده اند که آیا غذای استفاده شده توسط انسان انتخاب خوبی برای پرندگان است یا خیر. اگرچه چالش افزایش برخی گونه‌ها به ایران محدود نمی‌شود، اما بسیاری از کشورها با بررسی‌های دقیق علمی، تأمل در تعاریف قوانین شهروندی، تلاش‌های جمعی و آگاهی عمومی توانسته‌اند در مدیریت گونه‌ها به طور موثر عمل کنند.
هاشمی درباره تاثیرات تغذیه انسان به پرندگان می گوید: کشورهایی که تجربه و سوابق بهتری در رعایت حقوق حیوانات و حقوق شهروندان دارند، این کار را ممنوع کرده اند. غذایی که به پرندگان می دهیم، چون غذای انسان است، ممکن است نیازهای غذایی پرندگان را برآورده نکند و برای آنها مضر باشد، اما چون غذا در دسترس است و باعث سیری می شود، می خورند. در نتیجه تحرک او برای غذا کاهش می یابد و غذای نامناسب و ناکافی دریافت می کند. وی با تاکید بر اینکه ما باعث تخریب زیستگاه پرندگان شده ایم، می گوید: حقوق حیوانات ایجاب می کند که چاره ای بیندیشیم اما چاره این است که غذای خود را هدر ندهیم. با پرورش گیاهان بذری و درختان و ایجاد زیستگاه مناسب برای آنها می توان تا حدودی این مشکلات را برطرف کرد. به عنوان مثال طوطی ها و دارکوب ها به درختانی با قطر زیاد نیاز دارند که بتوانند در آنها زاد و ولد کنند، بنابراین باید چنین زیستگاه هایی برای آنها ایجاد شود. در واقع شناخت این نیازها و تلاش برای پاسخگویی به آنها می تواند اقدامات موثری باشد. از سوی دیگر، باید مراقب باشیم که نزدیکی شدید انسان و پرندگان می تواند خطرناک باشد. از آنجایی که بیماری هایی مانند آنفولانزای بسیار شدید پرندگان وجود دارد، ما باید همیشه به حریم خصوصی بین انسان و حیوانات احترام بگذاریم.

جام جم