محصولی “بی کیفیت” با آرم “سلبریتی”.


آیا تایید خواننده از کیفیت بالقوه بالای لبنیات به معنای کیفیت بالای محصول است؟ مهمتر از آن، این اعداد چقدر نسبت به محصول تبلیغ شده خود پاسخگو هستند؟ این یک محصول بی کیفیت است، اما این اعداد آن را برای هزینه های گزاف تبلیغ می کنند، خواه مرسوم باشد، قانونی باشد یا از نظر اخلاقی قابل توجه باشد؟

شاید این سوالات برای ما اهمیت چندانی نداشته باشد، اما در ابتدای شیوع ویروس کرونا، این اقدام اشتباه سلامت بسیاری از شهروندان را تهدید می کرد.

فراموش نکنیم که در ماه های اول، شخصیت های معروف (مشهورهای مجازی) نوشیدنی، قرص و داروهایی را که مدعی بودند درمان کرونا هستند، ارائه می کردند و هزینه های گزافی می گرفتند! هشدارهای وزارت بهداشت درباره شیوع این بیماری به گوش هیچکس نرسید.

آنجا بود که عده ای به عدم وجود قانون در این هرج و مرج فرضی اشاره کردند و تصور کردند که نبود قوانین حاکم بر این رفتار می تواند جان افراد زیادی را به خطر بیندازد.

مسئولیت شخصیت ها در شبکه های اجتماعی مجازی در حوزه های مختلف قابل بررسی و بحث است. از جمله آگهی های بازرگانی ارسال شده توسط آنها به عنوان تایید کننده محصول، ارسال محتوای نادرست، عدم انجام تعهدات مالی در قبال درآمدهای حاصل از فعالیت های درآمدزا و البته حاشیه های مربوط به نظرات آنها در مورد مسائل جاری.

با بررسی و تحلیل حوزه های ذکر شده بر مسئولیت شخصیت های معروف و مقایسه سیاست های سایر کشورها در خصوص فعالیت فرضی سلبریتی ها می توان به انواع مواجهه با این پدیده ها اشاره کرد. مثلاً در چارچوب اظهارنظرهای سیاسی و فرهنگی آنها، معاملات حقوقی باید با ملاحظات خاصی همراه باشد. چون این یک موضوع نرم و تصنعی در حوزه فرهنگ و ارتباطات است. اما بن‌بست حقوقی و نظارتی دیگر این است که می‌تواند در تبلیغات، اخذ مالیات و جلوگیری از اکاذیب مثمر ثمر باشد.

بررسی‌های انجام‌شده توسط مرکز پژوهش‌های شورا به‌ویژه حاکی از وجود خلأ قانونی در خصوص تبلیغات و تأیید شخصیت‌ها در شبکه‌های اجتماعی و از طریق روش اول، فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی است. پذیرش کالا و خدمات روشی موثر برای تقویت کمپین تبلیغاتی و افزایش حضور و مشارکت عموم مردم است.

استفاده از افراد مشهور یا سایر حامیان در تبلیغات به طور گسترده به عنوان یک روش بازاریابی استاندارد با هدف ترویج محصولات جدید و افزایش سهم بازار برای برندهای موجود استفاده می شود. از دیدگاه مشتری، یک تبلیغ تاییدی از یک سلبریتی برای بیان اعتبار محصول مورد استفاده، تصویر برند و برای القای خرید واقعی استفاده می‌شود.

در عمل، تبلیغات تأییدیه اغلب برای ترویج آزمایش یا اعتبارسنجی کالاهایی که کیفیت آنها را نمی توان با بازرسی قبل از خرید تعیین کرد، استفاده می شود. به عنوان مثال، در تبلیغات محصولات یا خدمات کاهش وزن، زیبایی، غذای بهداشتی و دارو. در مواردی که مصرف‌کنندگان اطلاعات نسبتا کمی در مورد محصول دارند، شرکت‌ها انگیزه‌هایی برای گمراه کردن یا فریب مصرف‌کنندگان با ایجاد برداشت‌های نادرست در مورد ویژگی‌های محصول دارند، حتی تا حد استفاده از طرفداران برای تبلیغ ارزیابی‌های نادرست از کیفیت محصول. از سوی دیگر چالش های حقوقی بسیار مهمی در خصوص مسئولیت سلبریتی ها به عنوان پشت نویسان یک آگهی مطرح شده است، زیرا این نوع اتکا به حسن نیت سلبریتی در صورت کذب یا فریبنده بودن خود آگهی، مسئولیت قانونی برای ظهرنویس ایجاد می کند.

از سوی دیگر، کارشناسان معتقدند حتی اگر بتوان بر اساس برخی از مقررات قانونی جاری در مورد ظهرنویسان مشهور، مسئولیت را انجام داد، اثبات قصد آسیب رساندن به شخص با تأیید کالای بی کیفیت دشوار است. اما باید گفت که علیرغم آسیب های جسمی، روحی و جسمی به مصرف کنندگانی که در اثر ترغیب و تایید از محصول یا خدماتی استفاده کرده اند، باز هم ممکن است این آسیب غیرقابل جبران باشد. حال با توجه به اهمیت تبلیغات بازرگانی در فروش کالا و خدمات به کلیه شرکت های صنعتی، خدماتی و تجاری و نقش مهمی که استفاده از شخصیت های معروف در تبلیغات می تواند داشته باشد، به نظر می رسد قانون گذاری در این زمینه نیز ضروری باشد.

با این حساب، شخصیت ها و به طور کلی حامیانی که ادعا می کنند محصولی را مصرف کرده اند و شخصاً اثربخشی آن را کشف کرده اند، باید مشمول قوانین و مقررات خاصی باشند که در صورت آسیب رساندن به افراد دیگر قابل شکایت هستند.