تولید مشترک فیلم در حال افزایش است


گزارش کردن جام جم آنلاینرئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در گفت و گوی پیش رو از فعالیت های این سازمان در دوره تحول آینده می گوید.

وقتی به فعالیت رایزنی های فرهنگی ایران در سایر کشورها اشاره می کنیم. ما دو احتمال می دهیم. یا مشاوران فرهنگی ما در کشورهای مقصدشان، به ویژه کشورهایی که فرهنگ زیادی با آنها مشترکیم، کمتر فعال هستند، یا فعالیت قابل قبولی دارند، اما به درستی در رسانه ها گزارش نمی شوند. داستان چیست؟ چه عواملی به ما اجازه توسعه دیپلماسی فرهنگی را نمی دهد؟

مشکل تک بعدی نیست و ابعاد مختلفی دارد. یکی اینکه صحبت از فرهنگ مشترک آسیای مرکزی با برخی از کشورهای همسایه ما پاشنه آشیل است زیرا این کشورها به دنبال هویت برای خود هستند و فکر می کنند اگر از سلبریتی مشترک صحبت کنیم، قصد داریم نام این سلبریتی را در منطقه ما نام.. فرض کنیم صاحب این سلبریتی ها نیستند. به همین دلیل، فعالیت فرهنگی، به ویژه در کشورهای آسیای مرکزی، نیازمند کار مینیاتوری و حساب شده است تا به موضوع فرهنگی و مضامین خود حساس نشویم و به روایت ایرانی از میراث مشترکمان بگوییم. این به این معنی است که ما باید به گسترش اکانت های ایرانی از سلبریتی مشترک خود با برخی از همسایگان خود تشویق کنیم، اما مطمئناً کار در این سال ها در کشورهای همسایه انجام شده است. زیرا اولویت دولت سیزدهم نیز هست. این روزها روابط فرهنگی با کشورهای همسایه دقت بیشتری دارد اما به هر حال جبهه مقابل ما نیز فعالیت خاص خود را دارد. مثلاً در مورد نظامی کنجوی، دولت آذربایجان چندین برابر کل بودجه سازمان فرهنگ و ارتباطات و تنها برای یک سال فعالیت برای معرفی نظامی کنجوی به عنوان شاعر آذربایجانی در نظر گرفته شد. این در حالی است که این شاعر حتی شعر آذری هم ننوشته است. حتی حاضر شدند از اشعار نظامی کونوی در انتساب برخی از اشعار ترکی این شاعر به سپاه گنجوی استفاده کنند. کشورهای مختلف چنین فعالیت ها و داستان هایی با هزینه های زیاد و آثار فراوان دارند. با توجه به اینکه کمتر خرج می کنیم، فکر می کنم بازده خوبی داریم. اما مسلماً اگر قرار باشد کاری در سطح وسیع انجام شود، تجهیزات خاص خود را دارد. به عنوان مثال در برخی از کشورهای آسیای میانه مانند تاجیکستان، آژانس فرهنگی ما مدتی است که به دلیل کمبودها تعطیل شده است. زمانی که آژانس فرهنگی ما در این کشور فعال بود، کارهای خوبی انجام شد. تاجیک ها رایزنی های فرهنگی ما را به بهانه اینکه شما شیعه و فعالیت های مذهبی را تبلیغ می کنید، بستند. و البته اکنون برای حل این موضوع و نشان دادن اینکه ما در دیپلماسی فرهنگی به دنبال ترویج دین نیستیم و صریح و علناً می گوییم که در هیچ کجای دنیا به دنبال تبلیغ شیعه نیستیم و نیستیم. ما آنقدر با تاجیک ها اشتراک داریم که نیازی به استفاده از ادبیات تند تاجیک ها نیست.

همچنین برخی از کشورها شرایط بسیار بسته ای دارند و محدودیت هایی نیز وجود دارد. اکنون به دلیل برخی ناراحتی ها و سوء تفاهم ها در جریان جنگ قره باغ کوهستانی که اتفاقاً قابل حل است. آنها احساس می کنند حضور ایران در کشورشان باید محدودتر و حساب شده تر باشد. این موارد به ندرت دیده می شود، به همین دلیل است که می گویم بحث حضور ما در غرب آسیا یا کشورهای همسایه مشکلاتی دارد و باید از منظر چندگانه به آن نگاه کرد. به عنوان مثال، مشاوره فرهنگی در امارات متحده عربی مدت زیادی است که بسته شده است.

یکی از نکاتی که می خواستم مطرح کنم به طور خاص در مورد کشورهای عرب خلیج فارس و شکل روابط فرهنگی ما با آنهاست. با توجه به اینکه تعداد زیادی از هموطنان ما در جنوب و جنوب غرب کشور عرب هستند و اشتراکات فرهنگی زیادی با همسایگان عرب ما دارند. روابط فرهنگی ما با کشورهای عربی همسایه می تواند یک فرصت عالی باشد. مثلاً می‌توانیم جشنواره‌های شعری را در کشورهای عربی برگزار کنیم تا نشان دهیم در برخی اشتراکات فرهنگی، مثلاً در خود شعر، غنی‌تر هستیم.

ایران هراسی پروژه ای است که مدت هاست تعطیل شده است. اساساً مربوط به دوران اسلامی پس از انقلاب نیست. کشورهای همسایه ما یا به خاطر اینکه زمانی بخشی از ایران بودند یا ایران فرهنگی. آنها یک ترس نانوشته دارند که ما به عنوان فرهنگ مسلط بر فرهنگ آنها غلبه کنیم. به همین دلیل با ما بسیار محتاطانه رفتار می کنند. ما در بحث های فرهنگی هم قطعا حرف اول را می زنیم و جای هیچ شک و شبهه ای نیست اما اینکه چقدر این را به ما می دهند جای بحث است. اخیراً در برنامه تحول نهادی، یکی از اصول تحول را برای استفاده از توانمندی عوامل غیردولتی معرفی کرده ایم، یعنی در جاهایی که احساس می کنیم فضایی برای وجود جنبش ها، تشکل ها و دولت وجود ندارد. نهادها؛ ما به دنبال این هستیم که ظرفیت و امکانی را ایجاد کنیم که بخش‌های غیردولتی و غیردولتی وجود داشته باشند تا خودشان اقدام کنند. اکنون تلاش می کنیم این فعالان داخلی را با همتایان خود در خارج از کشور ارتباط دهیم. این مشکل نیازی را که گفتید برطرف می کند و بدون حضور می توانیم رویدادهایی را که ظرفیت خوبی دارند را با جشنواره ها مرتبط کنیم تا به آنجا بروند و توانمندی های فرهنگی کشور را به نمایش بگذارند.

باید این واقعیت را بپذیریم که متاسفانه در این سال ها با تلاش لابی عبری-عربی-غربی ایران هراسی; کار فرهنگی به خصوص در منطقه آسیب دیده است. وقتی وارد کشورهای مختلف منطقه خلیج فارس می شویم، می بینیم که دل مردم با ماست و خود را وابسته به فرهنگ جامعه و کل منطقه می دانند و هویت مذهبی، فرهنگی و مردمی خود را به ما نزدیک می دانند. . اما جریانی محدود اما متأسفانه منسجمی وجود دارد که فضا را در فضای مجازی ایجاد کرده و دولت‌ها گاهی این موارد را بهانه‌ای برای محدود کردن فعالیت‌های فرهنگی ما می‌کنند. اما فکر می کنم با توجه به برنامه توسعه ای که داریم به زودی شاهد ارتباطات بهتری در منطقه خواهیم بود.

تحلیل شما آیا می توانیم نتایج بلندمدت این طرح تحول را ببینیم؟

آره. ما به طرق مختلف حرکت می کنیم. به عنوان مثال کشورهایی مانند قطر آغوش خود را باز می کنند و ما روابط بسیار خوبی با آنها داریم. اینجا خیلی راحت تر است و پیمایش خیلی سریعتر است، اما در برخی از کشورها که ابهامات زیادی وجود دارد، برای رفع آنها به زمان بیشتری نیاز داریم و واقعاً عزم جدی سیاسی لازم است. بسیاری از این کشورها کثرت گرا نیستند و دولت محور و دولت محور هستند. دولت‌های مرکزی تصمیم می‌گیرند تا زمانی که دولت‌های مرکزی تصمیمی برای تسهیل روابط بگیرند. متأسفانه هر چه تلاش کردیم، هیچ اتفاقی نیفتاد، بنابراین نزدیکی سیاسی و توسعه روابط سیاسی; همچنین فضای کاری فرهنگی را فراهم می کند. به نظر من فعال سازی بازیگران غیردولتی و توانمندی های مردمی در داخل و ارتباط با جریان های موتلفه در خارج از کشور. فضای مناسبی برای فعالیت های فرهنگی ایجاد می کند و این روابط سریعتر عمل می کند.

ما اشتراکات موسیقایی یا ادبی با برخی از کشورهای همسایه که سوژه صنعت سینما نیز هستند، داریم، اما همچنان شاهد رکود در پرداختن به این دو چیز هستیم.

اخیرا حرکت های خوبی برای تولید مشترک فیلم صورت گرفته است. مثلاً در عراق صحبت از تولید فیلم مشترک است یا در ترکیه همکاری خوبی در مورد پروژه شمس تبریزی داشتیم. گاهی اوقات این در برخی از کشورهای دیگر توسعه یافته است. دوستان کارگردان و تهیه کننده، گاه به صورت خودجوش و گاه زیر نظر اداراتی مانند سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، پیوندهای خود را در خارج از کشور پیدا می کنند و این لینک ها ما را وادار می کند تا تولید مشترک یا اگر نگوییم تولید مشترک، حداقل فیلم های سینمایی را تماشا کنیم. موضوعات مشابه با هم تولید می کنیم. در هر صورت، اگر توجه کرده باشید، اخیراً در روابط فرهنگی بین کشورهای دیگر شتاب بهتری پیدا کرده ایم و آمادگی خود را برای ایجاد زمینه لازم برای وجود سینماگران خود و پیوند دادن افرادی که می شناسیم یا در کشورهای دیگر هستیم، اعلام کرده ایم. سندیکای فیلم ایران این یکی از وظایف جدید رایزنان فرهنگی ایران است. در زمینه موسیقی هم همینطور است. همانطور که گفتم، موسیقی فولکلور ما در حال حاضر با موسیقی همسایه‌ها در حوزه‌های مختلف مشترک است و نیاز به کار زیادی دارد. اما ارتباطات در این زمینه گاهی خصوصی است. به عنوان مثال آخرین اثری که در آذربایجان در زمینه کلاسیک خوانده شده، اثر بسیار پرطرفداری است. اگر بخواهیم در چارچوب توسعه فرهنگی به موضوع نگاه کنیم; این اقلام حتی برای صاحبان این صنایع نیز از ظرفیت بسیار خوبی برخوردار است. شما باید به ما زمان بدهید زیرا طرح چرخش بیش از شش ماه نوشته نشده بود. امیدواریم در آینده نزدیک شاهد تحولات خوبی در حوزه دیپلماسی فرهنگی باشیم.

پس آیا در دولت جدید باید شاهد تحولات فرهنگی مطلوبی باشیم؟

آقای رئیسی برای توسعه روابط فرهنگی به ویژه در کشورهای همسایه و در دیداری که چند روز پیش با آقای رئیس جمهور داشتیم، علاقه نشان می دهد. موضوع الحاق فرهنگی پروژه های کلان اقتصادی و تجاری با همسایگان مورد تاکید قرار گرفت و قول پیگیری این موضوع را شخصا تا اجرای طرح های اقتصادی با همسایگان با الحاق فرهنگی دادند.

چه چیزی وزیر فرهنگ آذربایجان را شگفت زده کرد؟

اساساً اشاعه زبان فارسی یکی از وظایف مشاوران فرهنگی است. چند سالی موضوع آموزش زبان فارسی به بنیاد سعدی سپرده شد، اما سایر زمینه‌ها و مسائل ادبی مرتبط با زبان فارسی، مانند تشویق شاعران یا تربیت نسل جدید نویسندگان فارسی؛ بخشی از برنامه های ماست. در کنار تولیدات ادبی، مشاوران فرهنگی به ویژه ترویج ادبیات معاصر و تربیت نسل جدید نویسندگان فارسی داریم. اما چیزهایی که در منطقه می بینید. همانطور که اشاره کردم جریان های رسانه ای وجود دارد و شما هر کاری انجام دهید جریانی وجود خواهد داشت که شما را به چالش می کشد، اما به نظر من ترویج زبان فارسی یکی از قابلیت های کشورهای منطقه برای نزدیک شدن به یکدیگر است. دیگر، و این را نباید فراموش کرد. کردها، اگرچه فونت فارسی را به الفبای سیریلیک و متون دیگر تغییر دادند. آنها حتی سعی کردند به میراث گذشته خود پشت کنند. میراث ارزشمندی که به زبان فارسی نوشته شده و اکنون افراد زیادی در منطقه نمی توانند از آن استفاده کنند. جالب بود که وزیر فرهنگ آذربایجان به ایران آمد. به او گفتیم چرا کتیبه های حاوی اشعار فارسی که در اطراف آرامگاه نظامی گنجوی نصب شده بود حذف شد؟ گفت من هم خبری نیستم. گرفتند و گفتند ما برای این اتفاقات برنامه ریزی نمی کنیم و اتفاقات بالای سر ما این چیزها را برنامه ریزی می کنند. غیر از آن ما نیز معتقدیم که موروثی نباید آسیبی ببیند و باید آن را حفظ کنیم. به هر حال این نکات مشکلاتی است که ما و آنها درگیر آن هستیم.

منبع: روزنامه جام جم