تسلیت به اوج خود بازگشته است



بازدید: ۱

خود او از کودکی شروع کرد و در خانواده اش خوانندگان معروف تزیزی مانند میرزا علی باگنافس، احمد بلبل و… داشت و این هنر هفت نسل پیش به ارث رسیده و به آن رسیده است. در این شب ها مراسم ترحیم در سیرجان کرمان برگزار می شود و در دهه پایانی ماه صفر مراسم ترحیم احساسی در بزرگ ترین آسایشگاه ایران تکه خوانسار که مخاطبان میلیونی دارد برگزار می شود.

گوکیش که تاریخ تعزیه را به تفصیل بررسی کرده و خاطراتی از دوران باستان دارد، می گوید: دوران شکوفایی تعزیه به دوران قاجاریه برمی گردد و به نوعی نماد حکومتی بوده است. بیشتر نسخه ها نیز مربوط به آن دوران است و تکایا نیز در دوره قاجار ساخته شده است. پس از دوران قاجار به دلیل مخالفت رضاخان با قاجارها اقدام به جمع آوری مجالس ترحیم کرد و البته این مخالفت تا پایان دوره پهلوی وجود داشت. حتی به یاد دارم که مخابرات و مأموران دولتی به روستاها و آسایشگاهی که تعزیه در آن نگهداری می شد حمله می کردند و از دستگیری او جلوگیری می کردند. تا اینکه انقلاب اسلامی پیروز شد و وضعیت تعزیه بهتر شد و امام (رضی الله عنه) به عقد تعزیه دستور دادند.

وی ادامه می دهد: پیش از این گروه های زیادی به خارج از کشور سفر می کردند و تعزیه در خارج از کشور با استقبال خوبی مواجه می شد و در خارج از ایران هنر محبوب و شناخته شده ای بود.

تماشای میلیون ها رژه در فضای مجازی

این قاری پیشکسوت خاطرنشان می‌کند: خوشبختانه در این سال‌ها تسلیت وضعیت خوبی داشته است، اما اپیدمی کرونا شرایط را سخت‌تر کرده و بسیاری از شهرها جشن‌های ترحیم را تعطیل کردند، اما امسال از استقبال تسلیت فراتر رفت. انتظارات و برنامه ها به صورت فشرده در حال برگزاری است و تا پایان ماه محرم و صفر ادامه خواهد داشت. اولین سوگواره شبیه سازی شده بین المللی نیز طی هفته های گذشته با حضور میهمانانی از عراق و نیجریه در تهران برگزار شد و با استقبال چشمگیری مواجه شد.

«تکایا به عنوان مرکز تعزیه و مکان ثابت، نقش مهمی در حفظ این هنر آیینی دارد». این را گوآکش می گوید و معتقد است که تعزیه باید جای خودش را داشته باشد تا زنده بماند. او درباره بزرگ‌ترین آسایشگاه ایران، تکه خوانسار، می‌گوید که شهرت خوبی دارد و از چهل تا بیست و هشتم صفر نیز در این آسایشگاه قدیمی تعزیه می‌خواند. او می گوید: در هر تعزیه نزدیک به ۲۷ هزار نفر جمع می شوند و ۱۰ میلیون نفر آن را به صورت آنلاین تماشا می کنند. بنابراین تسلیت مخاطب خود را دارد و باید برای اجرای منظم و مستمر آن مکان هایی اندیشید.

چرا نسخه های قدیمی تغییر کردند؟

و درباره روایات تعزیه مربوط به ایام عاشورا و محرم می فرماید: روایات در مورد محرم زیاد است ولی در آنها تغییراتی ایجاد شده است. با عقب نشینی حکومت قاجار و روی کار آمدن رضاخان، معلمان و کپی رایترها در تخدولت پراکنده می شوند و به شهر پناه می برند. مثلاً کپی رایتر با نام خانوادگی «انگام» ساکن اراک، «میرزا» ساکن تهران و «شیبر» یا «مدا» ساکن قزوین است. همه نویسندگان متون در شهرهای مختلف توزیع شده اند و بر اساس گویش و خلق و خوی مردم همان منطقه شروع به نوشتن نسخه می کنند. این که نسخه خطی را امروزه به بافت قزوین، بافت اراک و… می شناسند، زیرا کاتبان بر اساس شرایط و ویژگی های آن شهر و با توجه به فرهنگ و موسیقی آنجا، نسخه های جدیدی نوشته بودند که البته همین طور است. در ماهیت روایت یکسان است اما کلام و موسیقی متفاوت است.

وی در خصوص این اجتماع و روایتی که مردم با آن ارتباط عمیق تری دارند، می گوید: ارادت مردم بیشتر به تسلیت ده روز اول محرم و به دلیل اهتمام به امام حسین (علیه السلام) و حضرت ابوالحسن است. فضل (علیه السلام). علی اکبر (علیه السلام) آن را می شناسد و بیشتر استقبال می کند و حتی آن را از دل بخواند. البته در برخی از مناطق تعزیری خوانانی هستند که علاقه مند به خواندن روایات عجیب و غریب و کمتر شناخته شده هستند، مانند تعزیه سید جلال الدین اشرف یا تعزیه امامزاده داود و مرحب خبیری و غیره. اما مردم این نسخه های فعلی را بیشتر می پذیرند و با آنها آشنا هستند.

گاهی آنقدر بدم می آید که نمی توانم بخوانم

البته خواننده در این شور دل نقش فعالی دارد. تسلیت امام حسین (علیه السلام) و ابوالفضل (علیه السلام) را بخوانید. در تکیه ای که به نام پایتخت ایران است و جمعیت زیادی در آن شرکت می کنند حتی در قسمت هایی از تعزیه خود را گم می کنم و در نقش تعزیه خوانی می افتم و گاهی آنقدر متنفر می شوم. که اصلا نمیتونم ادامه بدم این عناصر در حفظ ارتباط با مردم بسیار موثر هستند.

از او درباره اهمیت و امکان موضوع آموزش برای کسی که می خواهد تعزیه بخواند می پرسیم و او پاسخ می دهد: اتفاقاً ما دروس برگزار کردیم و خوشبختانه استقبال خوبی هم شد اما انتظار می رود دولت از ما حمایت کند. با این .که امثال من هنوز نگذاشته ایم تا این تجربیات را به نسل جوان منتقل کنیم .استادان بزرگی داریم که حیف است از حضور و هنرشان استفاده نکنیم ؛ تسلیت هنری است که از سینه به سینه و به صورت عملی منتقل و ارائه می شود برای این امر نیازمند کارگاه های آموزشی هستیم که متاسفانه وجود ندارد حتی در آن زمان بحث تاسیس مدرسه ترحیم و آموزش تعزیه مطرح شد و شبیه سازی کتابخوانی در دانشگاه ها اما فکر نمی کنم پیگیری شود.

خطراتی که تسلی را تهدید می کند

در این مصاحبه، گوکس در مورد فراز و نشیب هایی که لباس با آن روبرو بود صحبت کرد، اما از او در مورد آینده لباس نیز پرسیدیم. اعتقاد بر این است که یکی از مشکلاتی که تعزیه با آن مواجه است و می تواند آثار مخربی در آینده داشته باشد این است که برخی از تعزیه خوانان اشعار و ترانه های خارج از تسلیت را برای پذیرش عموم یا بنیانگذاران تعزیه ارائه می دهند. . مثلاً در آهنگی مثل «گل پونه‌ها» خواننده چند بیتی که تعزیه نیست به او تسلیت اضافه کرده است. اگر قرار بود طبق این روال پیش برویم، تسلیت از بحث سنتی آن حذف می شود و من نگران این موضوع هستم.

حمایت دولت از هانری فاخر کجاست؟

تعزیه خوان معروف از کم توجهی نهادهای دولتی به این هنر ارزشمند و اصیل گلایه می کند و می گوید: متأسفانه هیچ حمایتی از تعزیه و هنرمندان آن نمی شود. ما بیمه هنرمند داریم، بیشتر آن را خودمان پرداخت می کنیم، تنها حمایتی که از ما شده این بیمه است و هیچ کمک دیگری دریافت نکرده ایم. اگر تسلی می بینید که امروز هم پابرجاست، به این دلیل است که عده ای هستند که سرمایه شخصی دارند و دستشان باز است. بنابراین بر بانیان آن و مردم است که تسلی خود را حفظ کنند. بنیان‌گذارانی که خودشان تسلیت می‌دهند، سرمایه‌ای پایدار دارند و همچنان دارند.

اجازه ندهیم دلداری تابع سلیقه باشد

به نظر من همان اتفاقی که در مداحی افتاد در تعزیه هم افتاد. در حال حاضر در سرتاسر ایران تعزیه خوانان بسیار زیاد است که از حالت سنتی و اصیل خود خارج نشده است، اما متاسفانه اکثر تعزیرات خوانان معروف، آهنگ ها و اشعاری خارج از تعزیه را اضافه کرده اند. البته گاهی بانیان تعزیه چنین درخواستی دارند، اما خواننده تعزیه نباید زیر بار این حرف ها بیفتد.

نکته دیگر اینکه در تعزیه مداحی و دعایی وجود ندارد، اما برخی از تعزیه خوانان دعا را درج کردند و این موضوع صحت و چارچوب تعزیه را تهدید می کند. البته نسخه های جدید نوشته نمی شوند، اما خودشان چیزهایی به نسخه اصلی اضافه می کنند. متأسفانه متولی در تعزیه وجود ندارد و تحت نظارت نهادی نیست که بتواند جلوی این مشکلات را بگیرد و در نتیجه این کارها خودسرانه انجام می شود.