ارومیه دریاچه ای است با نان اگر آب نباشد


البته شورای دولت در جلسه نهم تیرماه بدون پاسخگویی به عملکرد ستاد احیای دریاچه و دریافت گزارشی از اجرای برنامه ده ساله این ستاد و نحوه هزینه آن. بر این اساس و با هدف فعال سازی مجدد کارگروه احیای دریاچه ارومیه و کنار گذاشتن آن تصمیمی صادر کرد. عیسی کلانتری استاندار آذربایجان غربی در حکمی به عنوان جایگزین و مدیر اجرایی احیای دریاچه ارومیه و دبیر حفاظت دریاچه ارومیه را در کارگروه منصوب کرد.

در ابتدای سال ۹۵، دستگاه اجرایی طرح احیای دریاچه ارومیه در دولت اصلاحات از تدوین کامل گزارش عملکرد ستاد احیای دریاچه خبر داده بود و گفته بود که این گزارش تقدیم رئیس جمهور شده است.

عیسی کلانتری با اشاره به اینکه برخلاف آنچه برخی کارشناسان ادعا می کنند دریاچه ارومیه توان احیا ندارد، عملکرد دو سال گذشته برنامه نشان می دهد که با وجود محدودیت بودجه، آب دریاچه از نظر سطحی افزایش یافته است. وی بر حجم تاکید کرد: بر اساس دو سال حجم آب باید به یک میلیارد و ۸۸۰ مترمکعب و مساحت آن به ۲۲۰ کیلومتر می رسید، اما اکنون حجم آب و دریاچه به دو میلیارد و ۹۹۰ مترمکعب رسیده است. مساحت آن به ۵۰۰ کیلومتر رسیده است که نشان می دهد ما در برنامه پیش رفته ایم.»

در آن زمان و بر اساس گزارش ارائه شده از سوی ستاد احیای دریاچه ارومیه به رئیس جمهور، با اشاره به نقشه راه ۱۰ ساله ای که برای احیای دریاچه ارومیه و با هدف احیای اکولوژیکی دریاچه در سال ۹۳ تهیه شده بود. سالهای ۱۹۹۵ و ۱۴۰۲ سالهای تثبیت شرایط دریاچه و جلوگیری از تخریب بیشتر بود، تراز و هدف گذاری آن ارائه شد.

دبیر ستاد احیای دریاچه ارومیه در عین حال در گزارش خود با وجود کاهش بارندگی گفت: با وجود کاهش بارندگی، حجم دریاچه افزایش و سطح آب افزایش یافت و اقدامات آنها به این حد رسیده است. نکته اینکه برای اجرای ۸۸ طرح مصوب ستاد در سال ۹۵ به ۲۴ هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز داشتند.

اعتبارات در طول زمان پرداخت شد، اما مشخص نبود چگونه هزینه شده است، که امروز می توان آن را به عنوان آخرین روزهای برنامه ده ساله مرگ دریاچه دید.

یک بازی جستجو و تحقیق بی نتیجه

اگرچه قرار بود در سال ۱۴۰۲ دریاچه ای پر جنب و جوش و پویا تحویل داده شود، اما شورای اسلامی در حال حاضر مهمترین کار خود را برای بررسی و بررسی وقایعی انجام می دهد که می تواند برای آذربایجان غربی، استان های همجوار و کل ایران فاجعه ایجاد کند.

در عین حال، سرنوشت مبهم و نامشخص تحقیقات و بررسی های دوره های گذشته مجلس نشان می دهد که از این مسیر نمی توان به نتیجه درستی رسید و این بار نباید انتظار خاصی درباره دریاچه ارومیه داشت.

شواهد این ادعا کافی است که یک هفته پس از تصویب و بررسی عملکرد ستاد احیای دریاچه ارومیه در مجلس شورای اسلامی، عیسی کلانتری به عنوان مدیر اجرایی ستاد احیای دریاچه برکنار و استاندار آذربایجان غربی جایگزین شد. این فصل به نوعی موضوع را روشن می کند و نشان می دهد که هیچ کس پاسخگو نخواهد بود و در مورد کارکردها، نحوه استفاده از اعتبارات، وضعیت فعلی دریاچه و نتایج کار احیا پاسخ می دهد.

هفت تخت آفتابگیر…

ادامه وجود دریاچه ارمیا در هاله ای از عدم قطعیت و احتمال ناپدید شدن آن ممکن است بیشتر از تداوم آن باشد، اما افکار عمومی و رسانه ها در این فکر هستند که بودجه اختصاص یافته برای احیای دریاچه چه شد؟
از همان روزهای ابتدایی تشکیل دولت اصلاحات معلوم شد که علاقه خاصی به زنده نگه داشتن دریاچه ارومیه وجود دارد.

بر این اساس در پاییز ۱۳۹۱ کارگروه نجات دریاچه ارومیه با مسئولیت وزیر نیرو و با حضور وزرای جهاد کشاورزی و میهن، معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، رئیس جمهور ابلاغ شد. سازمان حفاظت محیط زیست و در نهایت مقرر شد ستاد احیای دریاچه ارومیه بر اساس ماده ۱۳۸ معاونت اول رئیس جمهور تشکیل شود. بنابراین گزارش، پس از تصمیم جلسه دوم دولت در بهمن ماه سال ۹۱، اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور به عنوان رئیس ستاد احیای دریاچه ارومیه و عیسی کلانتری به سمت دبیر و اجرایی این ستاد منصوب شدند.

وزرا و تعدادی از معاونین و کارشناسان را دور خود جمع کردند و مقرر شد دانشگاه صنعتی شریف تحت عنوان دفتر برنامه ریزی و تلفیق مطالعات به صورت جامع جمع بندی و با حضور همگان اجماع علمی ایجاد کند. شهروندان و شهروندان کارشناسان منطقه

البته ۶ کمیته تخصصی و ۲۰ کارگروه تخصصی برای رفع ازدحام میدان تشکیل شد، اما اکنون پس از گذشت حدود یک دهه، کار آنطور که ادعا می شود پیش نرفته است و با پایان یافتن مهلت ده ساله، شرایط به وجود آمده است. دریاچه آنقدر وحشتناک است که نمی توان از هیچ چیز دفاع کرد.

و کمک به ژاپن یک میلیون دلار از دست داد

امروز مهم نیست که در مورد سطح دریاچه با نقشه ها، جداول و شکل ها صحبت کنیم، زیرا نیازی به بیان واضح نیست.

بر اساس اعلام ستاد احیای دریاچه ارومیه، از سال ۱۳۹۲ تا پایان سال ۱۳۹۸ در مجموع ۲۰ هزار و ۸۴۱ میلیارد ریال بابت هزینه کرد بر اساس مصوبات هیات وزیران سالانه از محل اعتبارات به نهادهای مختلف پرداخت شده است. . موضوع ماده ۲۸ قانون تنظیم مقررات مالی دولت.

اما در این گزارش ها و اعتبارات مالی اختصاصی، خبری از ژاپن و کمک های آن نیست.

اما ماجرا از آنجا شروع شد که دولت ژاپن یک سال پس از آغاز به کار ستاد احیای دریاچه ارومیه در تفاهم نامه ای اعلام کرد که آماده است در این مسیر در کنار ایران باشد.

بر همین اساس کوبایاشی سفیر وقت ژاپن در ایران در سال ۱۳۹۴ هنگام امضای توافقنامه توسعه همکاری برای پروژه دریاچه ارومیه گفت: با توجه به شرایط بحرانی دریاچه ارومیه و بر اساس مذاکرات انجام شده بین نخست وزیر ژاپن و رئیس جمهور ایران، دولت ژاپن مبلغ ۴۳۶ میلیون ین معادل ۳.۸ میلیون دلار برای پروژه فائو با عنوان “برنامه جامع مدیریت پایدار منابع آب در حوضه دریاچه ارومیه” به ژاپن اختصاص داد.

البته هیچ سند دیگری برای کمک به ژاپن برای احیای دریاچه وجود ندارد، اما مشخص است که در این میان اتفاقاتی رخ داده است که از آن جمله می توان به اردیبهشت ۹۷ برگردیم.در این مراسم عیسی کلانتری رئیس وقت دریاچه نیز حضور داشت. سازمان حفاظت محیط زیست و یک میلیون دلار به دفتر سازمان ملل متحد شرکت توسعه ژاپن برای احیای دریاچه ارومیه اهدا شد.

اکنون با برکناری مدیرعامل ستاد احیای دریاچه ارومیه دیگر نیازی به صحبت از وضعیت فعلی، سطح آب و وسعت دریاچه نیست و تنها اعلام می شود که کمک ها و اعتبارات خارجی کجا خواهد بود. هزینه شده و چه پروژه هایی با آنها به پایان رسیده است.

همه می دانند جز مسئولان

همه می دانند مشکل طولانی دریاچه ارومیه چیست. دریاچه ای که عنوانش با بی تدبیری دولت های نهم و دهم و در دولت های یازدهم و دوازدهم از بین رفت، با صرف بودجه های کلان دوباره زنده شد و عدم ارائه عنوان مورد نیاز وزارت نیرو دوباره جانش را به خطر انداخت.

از سال ۱۳۸۴ که طرح موسوم به احیای دریاچه ارومیه اجرا شد تا امروز همه بارها وعده دادند و هرگز عمل نکردند و حالا رئیس سازمان محیط زیست می گوید عزم دولت برای احیای دریاچه ارومیه جدی است.

همانطور که گفته شد علاوه بر سخت افزار احیای دریاچه ارومیه، طرح جامع برنامه ای نیز ارائه شد که شامل تغییر الگوی کشاورزی و تعمیم است که توسط جهاد کشاورزی انجام می شود و در نهایت معیشت جایگزین. برای مردم منطقه برنامه ریزی شده است

اما نباید فراموش کرد که معیشت موضوعی نیست که به راحتی قابل جایگزینی باشد. به عبارت دیگر، برای کشاورز که بیش از دو دهه یا بیشتر در آن منطقه کار می کند، چه معیشت جایگزینی می توان یافت؟!